In Nederland is al ruim twintig jaar geen volwaardige opleiding meer voor bibliotheekprofessionals beschikbaar, terwijl de behoefte aan goed opgeleide krachten in de sector juist groeit. Bibliotheken vervullen vandaag de dag een sleutelrol in de samenleving, van leesbevordering tot digitale inclusie. Toch ontbreekt het aan structurele opleidingstrajecten om professionals op deze taken voor te bereiden.
Volgens Hilde van Wijngaarden, directeur van de Universiteitsbibliotheek van de Vrije Universiteit Amsterdam, is het tekort nijpend: “De mensen met kennis van metadata, catalogisering en informatiestandaarden gaan met pensioen, en er is geen nieuwe generatie opgeleid om hen op te volgen.” De opleidingen die ooit bestonden, zijn verdwenen of opgegaan in bredere studies zoals informatiemanagement, waarin het specifieke bibliotheekperspectief vaak ontbreekt.
Verenigde Staten investeren in toekomstig bibliotheekonderwijs
In contrast met de situatie in Nederland, zetten onderwijsinstellingen in de Verenigde Staten juist volop in op vernieuwing van bibliotheekopleidingen. Een sprekend voorbeeld is het initiatief LIS Forward, een project van de iSchool-vereniging (Information Schools), die samenwerken om het bibliotheek- en informatiewetenschappelijk onderwijs toekomstbestendig te maken.
LIS Forward streeft naar het moderniseren van curricula voor Library and Information Science (LIS), met aandacht voor diversiteit, technologie, maatschappelijke impact en het opbouwen van inclusieve gemeenschappen. De iSchools leggen daarbij een sterke nadruk op interdisciplinariteit, waarbij traditionele bibliotheekvaardigheden worden gecombineerd met digitale geletterdheid, datamanagement, AI en ethiek.
Volgens de initiatiefnemers van LIS Forward is het noodzakelijk om bibliotheekopleidingen opnieuw te positioneren als maatschappelijke innovatieplekken: “Bibliothecarissen van de toekomst moeten net zo goed thuis zijn in algoritmes als in leesbevordering,” aldus een woordvoerder van het project.
Een gemiste kans voor Nederland?
In Nederland lijkt de urgentie van deze vernieuwing nog onvoldoende gevoeld. Terwijl bibliotheken worden geacht vijf maatschappelijke functies te vervullen – waaronder participatie in de informatiesamenleving – ontbreekt het aan opleidingen die jonge professionals klaarstomen voor deze brede rol. Hierdoor dreigt een kenniskloof te ontstaan tussen de ambities van het bibliotheekstelsel en de beschikbare vakkennis op de werkvloer.
Bibliotheekorganisaties en hogescholen in Nederland pleiten dan ook steeds vaker voor herintroductie van gespecialiseerde opleidingen, of voor nauwe samenwerking met buitenlandse initiatieven zoals LIS Forward.
“Als we bibliotheken serieus nemen als publieke ontmoetingsplekken en kenniscentra, dan moeten we ook serieus investeren in de mensen die ze draaiende houden,” aldus Van Wijngaarden.