Harrie van Rooij was aanwezig op het Jaarcongres Omgevingskennis op donderdag 6 februari 2025 in Madurodam, Den Haag. Hij was aanwezig als luistervink bij alle verschillende sessies en sprak aan het einde van de dag zijn bevindingen uit. Die lees je hieronder.
We bevinden ons in een big bang van informatie, beste collega’s.
Daar begon het vandaag, donderdag 6 februari 2025, mee. En ik moet nog steeds bijkomen van het idee.
Aan ene kant is het mooi, want als er iets voorspelbaar is is het wel de big bang. De big bang is totale informatie. Als we alles begrijpen over hoe het begon weten we ook wat er gaat gebeuren. Dan kunnen we predictive zijn. Zoals Elizabeth Fry het noemde.
Maar wat we ook leerden van Elizabeth Fry is dat data niets is zonder betekenis. Het is een Excelsheet, een vergaarbak, een oersoep, een oceaan van betekenisloosheid.
Zonder betekenis blijven we in een big bang van ruis.
Daarin is een informatieoverschot eigenlijk hetzelfde als een informatietekort. Want door alle ruis hoor je de signalen niet meer. Als je elke dag aan de alarmbel trekt, luistert niemand meer.
En wat is eigenlijk een signaal?
Een signaal is de aankondiging van iets anders, zegt Myrthe van Delden.
Achteraf is het makkelijk om signalen te zien. Achteraf had iedereen de invasie in Oekraïne zien aankomen. Maar niet als je er middenin zit. Dan zie je alleen een oceaan aan data.
Signalen zie je pas als je verwachtingen hebt. Als je een horizon hebt waartegen iets betekenis krijgt. Of zoals Johan Cruijff zou zeggen. Je ziet het pas als je het doorhebt.
Het sleutelwoord van vandaag is voor mij Betekenis.
Als je niet weet welke betekenis een onderwerp heeft, dan doe je maar wat. Dan laat je Elmo blaffen in Sesamstraat. Met als gevolg dat mensen over honden praten in plaats van over de bommen waar het over moest gaan.
Een ander kwartje dat bij mij viel toen ik luisterde naar Elizbath Fry is dit:
Niet alles wat je kunt tellen, telt.
Als je alle data gaat tellen dan beland je in een oersoep van ruis en gesuis. En dan neem je niets meer waar.
Daarom heb je doelen nodig. Dat is essentieel voor het vak van omgevingsanaalist. Je moet weten aan welke doelen je werkt. Waar dienen al die dat voor. Schoenen verkopen? Meer kijkers voor Winter Vol Liefde? Weten wat het stille midden raakt?
Het moet kennis zijn die ertoe doet. Je moet je op iets richten, je moet een horizon hebben. En tegelijk mag je niet vooringenomen zijn.
Het vak van omgevingsanalist is veranderd de afgelopen jaren, dat is wel duidelijk. Vroeger kwam uit een vacaturetekst het beeld van een nerd met data naar voren.
Nu: een schaap met vijf poten. Een Nieuwsfreak met sociale vaardigheden, iemand met politiek gevoel. Iemand die kan adviseren ook.
Kortom iemand die betekenis kan geven aan wat zij verzamelt.
Niet alles wat je kunt tellen, telt. Ik zou daar graag iets aan toevoegen, door het om te keren.
Niet alles wat je kunt tellen, telt. Maar ook:
Niet alles wat telt, kun je tellen. Wat belangrijk is, laat zich niet altijd uitdrukken in cijfers en grafieken.
Ook dat is een kwartje dat niet vaak genoeg kan vallen. Ook voor ons die hier professioneel mee bezig zijn. Ik hoorde veel voorbeelden van wat ertoe doet, wat je niet zo eenvoudig tot een statistiek kunt maken.
Wat mensen voelen, de complexiteit daarvan, ambiguïteit. Als het zich niet laat tellen betekent niet dat het niet waarneembaar is.
Wat wil je weten, en van wie wil je het weten? Soms moet je er meer op uit dan je gewend bent. Als je bijvoorbeeld het stille midden wilt bereiken, de mensen die niet schreeuwen op X en niet op je bewonersavonden komen, dan moet je uit je comfortzone komen. De straat op in plaats van online blijven.
En soms moet je heel andere vragen stellen, zoals we leerden van Aart Paardekooper.
Heb je voldoende oor voor het horen van ongemakkelijke zaken, ben je daar ontvankelijk voor? Ben je voldoende bereid om te luisteren naar wat verstorend is, wat je beleidsplannen doorkruist?
Ik heb voordat ik afsluit nog een anekdote en daarna een paar tips. In aanloop naar dit congres sprak ik een hoogleraar in de organisational listening.
Ik vroeg hem hoe het komt dat overheidsorganisaties hun omgeving soms slecht begrijpen. En hij antwoordde: omdat ze te veel naar experts luisteren. Ik pakte mijn schrijfblok en noteerde: te veel naar experts luisteren. De ironie drong maar traag tot mij door.
Ze luisteren te weinig naar mensen met ervaring, zei de professor. En hij gaf het voorbeeld van een project langs de kust in Frankrijk waar windmolens moesten worden geplaatst. Een groep ingenieurs had twee maanden onderzoek gedaan en vastgesteld dat de wind meestal uit een bepaalde richting kwam, dus de molens moesten zo en zo worden neergezet.
Vissers hadden echter al die tijd verteld dat de wind twee maanden per jaar uit een afwijkende richting kwam, precies die twee maanden van de metingen. Die stem werd niet meegenomen en nu staan die windmolens daar dus verkeerd opgesteld.
Signalen kunnen dus ook doodlopen. We kunnen stemmen opvangen maar soms zijn ze te zacht, staan onze ontvangstapparatuur niet goed afgesteld stemmen of de signalen stuiten op obstakels in je organisatie.
Als ik vanuit deze rijke dag tot slot nog iets aan de ellenlange profieltekst van de omgevingsanalist mag toevoegen, dan zou het zijn:
- Onderzoek je eigen aannames en laat je eigen ideeën voortdurend uitdagen
- Weet dat er altijd veel is wat je nog niet weet
- Zoek de verhalen achter de cijfers
- Breng die in je organisatie
Want nogmaals, niet alles wat je kunt tellen, telt.
En niet alles wat telt, kun je tellen.